4.5 Buku Tunai Runcit
Buku Tunai Runcit merupakan Buku Catatan Pertama yang digunakan untuk merekodkan perbelanjaan bernilai kecil yang kerap berlaku dalam urusan perniagaan harian. Pembayaran seperti tambang teksi, surat pos, dan minuman pejabat tidak praktikal dibayar menggunakan cek. Melalui pengurusan seorang juruwang runcit berpandukan Sistem Panjar, Buku Tunai Runcit memudahkan kawalan wang tunai dan mengelakkan Buku Tunai daripada dipenuhi dengan catatan belanja kecil.
Objektif Pembelajaran
- Menerangkan tujuan penyediaan Buku Tunai Runcit.
- Menjelaskan Sistem Panjar dan peranan juruwang runcit.
- Melakar dan menerangkan format Buku Tunai Runcit termasuk lajur folio.
- Merekodkan perbelanjaan runcit berdasarkan pernyataan urus niaga secara manual atau menggunakan aplikasi TMK (hamparan elektronik).
- Menjumlahkan lajur analisis, mengimbangkan Buku Tunai Runcit, dan merekodkan rekupmen.
- Menganalisis dokumen sumber serta mengklasifikasikannya untuk menentukan perbelanjaan runcit berasaskan sistem panjar.
Kitaran Sistem Panjar Tunai Runcit
Aliran kitaran bermula dari peruntukan dana awal, perbelanjaan harian menggunakan dokumen sumber, pengimbangan baki, hingga penggantian rekupmen.
Penerangan Ringkas
Apakah Buku Tunai Runcit, dan mengapa ia diperlukan?
Buku Tunai Runcit berfungsi sebagai Buku Catatan Pertama khusus untuk merekodkan perbelanjaan harian yang bernilai kecil. Dengan menggunakan Sistem Panjar, perniagaan menetapkan dana apungan tetap, contohnya RM400 atau RM500.
Sepanjang tempoh perakaunan, juruwang runcit membuat pembayaran kecil berdasarkan dokumen sokongan sah, seperti baucar tunai runcit dan slip daftar tunai, dan mencatatkannya ke dalam lajur Pembayaran serta lajur analisis yang sepadan. Pada akhir tempoh, semua lajur dijumlahkan, baki wang tunai ditentukan sebagai Baki h/b, dan ketua juruwang akan mengeluarkan sekeping cek rekupmen dengan jumlah tepat bersamaan dengan perbelanjaan yang telah dibuat untuk mengembalikan dana ke amaun asal.
Tujuan Utama Penggunaan
- Mengurangkan catatan belanja yang kerap berlaku bagi amaun kecil dalam Buku Tunai.
- Mengelakkan pembayaran menggunakan cek untuk perbelanjaan yang amaunnya kecil.
- Mengawal perbelanjaan tunai melalui lantikan seorang juruwang khas, iaitu juruwang runcit.
Definisi Belanja Runcit
Pembelian atau pembayaran amaun kecil yang kerap berlaku dalam perniagaan, contohnya bayaran minuman tetamu, alat tulis kecil, tambang, dan upah cuci pejabat, yang tidak praktikal dibuat melalui pesanan tempatan atau cek.
Sistem Panjar
Bagaimana dana tunai runcit diperuntukkan dan digantikan semula.
Sistem Panjar ialah suatu sistem peruntukan dana tunai runcit yang mana jumlah yang telah dibelanjakan dalam tempoh tertentu akan digantikan semula, iaitu direkupmen, dengan jumlah yang sama kepada jumlah asal.
Ketua juruwang memperuntukkan sejumlah wang tunai tetap, iaitu dana panjar, pada awal bulan kepada juruwang runcit.
Sepanjang bulan, juruwang runcit membuat pembayaran kecil berdasarkan dokumen sokongan yang sah.
Pada hujung bulan atau tempoh perakaunan, jumlah perbelanjaan yang telah dibayar dihitung.
Sekeping cek dikeluarkan untuk menggantikan semula wang yang telah dibelanjakan supaya dana kembali ke jumlah panjar asal.
Catatan Jurnal Am Penerimaan Wang Panjar
Apabila wang panjar diterima daripada ketua juruwang, catatan Jurnal Am ialah:
- Debit: Tunai Runcit
- Kredit: Bank (atau Tunai)
Format Buku Tunai Runcit
Lajur-lajur yang membentuk Buku Tunai Runcit.
| No. | Lajur | Fungsi |
|---|---|---|
| 1 | Tarikh | Tarikh transaksi urus niaga berlaku. |
| 2 | Butir | Nama akaun atau keterangan urus niaga yang terlibat. |
| 3 | Folio | Rujukan halaman bagi catatan lejar. |
| 4 | No. Baucar | Nombor dokumen sokongan, iaitu Baucar Tunai Runcit. |
| 5 | Penerimaan (Debit) | Merekodkan penerimaan wang peruntukan panjar atau wang rekupmen daripada ketua juruwang atau bank. |
| 6 | Pembayaran (Kredit) | Merekodkan setiap bayaran runcit yang dibuat mengikut baucar. |
| 7 | Lajur Analisis Bayaran | Lajur khas bagi mengelaskan jenis perbelanjaan runcit yang kerap berlaku, contohnya Alat Tulis, Tambang, Belanja Pejabat, Pos, dan lajur Pelbagai bagi urus niaga yang sekali-sekala berlaku, contohnya pinjaman pekerja. |
Mengimbangkan Buku Tunai Runcit dan Rekupmen
Langkah mengimbangkan dan merekodkan rekupmen.
Setiap lajur analisis bayaran dijumlahkan pada akhir bulan. Jumlah setiap lajur belanja dipindahkan ke Lejar Am di sebelah Debit akaun belanja yang berkenaan.
Jumlahkan kedua-dua belah penerimaan, iaitu debit, dan pembayaran, iaitu kredit.
Tulis jumlah yang lebih besar di baris jumlah kedua-dua belah.
Cari beza antara jumlah penerimaan dan pembayaran, catatkan sebagai Baki h/b di sebelah Pembayaran.
Bawa baki tersebut ke baris bawah sebelah bertentangan, iaitu Penerimaan, pada awal bulan berikutnya sebagai Baki b/b.
Rekupmen dikira daripada jumlah pembayaran sebenar atau perbezaan antara dana asal dengan baki akhir. Rekupmen direkodkan pada awal bulan baharu di lajur Penerimaan dengan butir "Bank" bersama nombor rujukan cek.
Nilai Rekupmen = Jumlah Pembayaran Perbelanjaan = Dana Panjar Asal − Baki Akhir (Baki h/b)
Menganalisis Dokumen Sumber
Dokumen perniagaan yang menjadi bukti urus niaga tunai runcit.
Baucar Tunai Runcit
Borang dalaman yang menyatakan butiran perbelanjaan, penerima bayaran, disahkan oleh pengurus atau juruwang.
Bil Tunai
Salinan asal resit pembelian tunai barangan atau perkhidmatan runcit dari pembekal luar.
Slip Daftar Tunai
Slip resit daftar tunai mesin juruwang kedai bagi pembelian tunai seperti kopi, gula, minuman, atau alat tulis.
Cuba Jawab Dulu
Fikirkan dahulu sebelum menyemak jawapan.
Soalan 1
Apakah tujuan utama sesebuah perniagaan mengamalkan Sistem Panjar dalam Buku Tunai Runcit?
Soalan 2
Bagaimanakah rekupmen panjar runcit dikira pada akhir bulan jika dana asal ialah RM500 dan baki wang tunai runcit di tangan, iaitu Baki h/b, ialah RM265?
Soalan 3
Apakah dokumen sumber yang digunakan untuk membuat pembayaran tunai runcit sekiranya tiada resit rasmi dikeluarkan oleh pihak luar?
Kesalahan Biasa
Lima kesilapan yang kerap berlaku dalam topik ini.
Mencatatkan perbelanjaan bernilai besar
Murid kerap memasukkan belian aset tetap atau bayaran gaji bulanan utama ke dalam Buku Tunai Runcit.
Betul: Buku Tunai Runcit hanya untuk perbelanjaan bernilai kecil.Tersilap meletakkan amaun rekupmen
Rekupmen kerap dicatatkan pada akhir bulan, bukannya pada awal bulan berikutnya.
Betul: rekupmen direkodkan pada awal bulan baharu di lajur Penerimaan.Menganggap rekupmen adalah nilai tetap
Murid menyangka rekupmen sentiasa sama dengan dana panjar asal.
Betul: rekupmen ialah jumlah yang dibelanjakan dalam tempoh tersebut, bukan nilai tetap.Terlupa mengimbangkan Buku Tunai Runcit
Murid terus memasukkan catatan rekupmen tanpa mencari Baki h/b terlebih dahulu.
Betul: cari Baki h/b dahulu sebelum memasukkan catatan rekupmen.Mengisi lajur analisis tanpa merekod Pembayaran
Murid mengisi lajur analisis bayaran tetapi terlupa merekodkan amaun yang sama dalam lajur Pembayaran, iaitu Kredit.
Betul: rekodkan dahulu amaun yang sama dalam lajur Pembayaran sebelum mengisi lajur analisis.Salah Faham Konsep
Salah Faham
"Juruwang runcit bebas meminta sebarang jumlah wang tanpa had daripada ketua juruwang setiap bulan."
Fakta Betul
Di bawah Sistem Panjar, jumlah wang yang diterima semula, iaitu rekupmen, hanyalah terhad kepada jumlah perbelanjaan sebenar yang telah dibayar dengan bukti dokumen yang sah bagi memulihkan dana kepada jumlah panjar asal.
Salah Faham
"Setiap urus niaga pembayaran tunai runcit perlu diposkan satu demi satu ke lejar am serta-merta."
Fakta Betul
Hanya jumlah bulanan daripada lajur analisis bayaran yang diposkan ke bahagian debit akaun lejar berkenaan pada akhir bulan, manakala Buku Tunai Runcit itu sendiri bertindak sebagai Buku Catatan Pertama.
Ringkasan
- Buku Tunai Runcit merekodkan perbelanjaan amaun kecil bagi mengurangkan kesesakan catatan dalam Buku Tunai dan mengelakkan pengeluaran cek untuk belanja kecil.
- Sistem Panjar memperuntukkan dana tetap pada awal tempoh, dan rekupmen diberikan pada akhir atau awal tempoh bagi menggantikan wang yang telah dibelanjakan.
- Format Buku Tunai Runcit merangkumi Lajur Penerimaan (Debit), Lajur Pembayaran (Kredit), serta Lajur Analisis Bayaran, iaitu Alat Tulis, Belanja Pejabat, Tambang, Pos, dan Pelbagai.
- Dokumen sumber utama ialah Baucar Tunai Runcit, Bil Tunai, dan Slip Daftar Tunai.
- Rumus Rekupmen: Nilai Rekupmen = Jumlah Pembayaran Perbelanjaan = Dana Panjar Asal − Baki Akhir (Baki h/b).
Aktiviti Ringkas
Jumlah markah: 8.
A. Kuiz Objektif
B. Isi Tempat Kosong
3 Sistem yang menetapkan bahawa jumlah wang tunai runcit yang telah dibelanjakan akan digantikan semula pada akhir tempoh dikenali sebagai Sistem .
4 Dokumen dalaman yang disediakan sebagai bukti kebenaran pembayaran bagi perbelanjaan tunai runcit ialah Tunai Runcit.
C. Padankan Istilah atau Lajur dengan Fungsinya
Seret istilah atau lajur ke fungsi yang betul. Jika menggunakan telefon, tekan istilah dahulu, kemudian tekan kotak padanan.
