Pelajaran 13: Isu-isu dalam Perkahwinan
Perkahwinan dalam Islam dibina atas dasar mawaddah dan rahmah. Walau bagaimanapun, ikatan perkahwinan kadangkala diuji dengan pelbagai kemelut yang memerlukan penyelesaian syarak. Pelajaran ini menghuraikan cara pembubaran perkahwinan seperti talaq, fasakh, khuluk dan li'an, isu-isu sampingan rumah tangga seperti iddah, rujuk, nusyuz, poligami, hadhanah dan anak angkat, serta implikasi perkahwinan yang melanggar syariat dan undang-undang Islam.
Objektif Pembelajaran
- Menyatakan maksud, hukum dan contoh bagi bentuk pembubaran perkahwinan: talaq, fasakh, khuluk dan li'an.
- Memperincikan proses pelaksanaan li'an bagi suami dan isteri serta kesannya terhadap status perkahwinan dan nasab anak.
- Menerangkan maksud, hukum, tempoh atau syarat bagi isu berkaitan perkahwinan: iddah, rujuk, nusyuz, poligami, hadhanah dan anak angkat.
- Menjelaskan hak anak angkat berbanding anak kandung dari sudut syarak.
- Menerangkan implikasi perkahwinan yang tidak mengikut syariat dan undang-undang Islam.
Peta Cabang Isu-isu dalam Perkahwinan Islam
Memudahkan murid membezakan antara bentuk pembubaran perkahwinan dengan isu-isu sampingan rumah tangga.
Penerangan Ringkas
Pembubaran Perkahwinan
Talaq (طَلاَق)
Maksud: Pembubaran perkahwinan oleh suami dengan lafaz talaq yang jelas (sarih) atau kiasan (kinayah).
Hukum asal: Harus. Syarak memberi kebenaran kepada pasangan suami isteri membubarkan perkahwinan kerana sebab-sebab yang munasabah.
Perubahan hukum talaq mengikut keadaan:
- Wajib: Apabila berlaku perbalahan antara suami isteri yang tidak dapat didamaikan setelah melalui proses mahkamah.
- Sunat: Apabila isteri berakhlak buruk.
- Makruh: Apabila suami menceraikan isteri yang berkelakuan baik atau menceraikan isteri tanpa sebab.
- Haram: Apabila suami menceraikan isteri dalam keadaan haid atau ketika suci tetapi telah disetubuhi tanpa diketahui hamil atau tidak.
Contoh lafaz:
- Lafaz jelas: "Aku ceraikan engkau"
- Lafaz kiasan: "Aku lepaskan engkau mulai hari ini"
Jenis-jenis talaq:
- Talaq raj'i
- Talaq ba'in
Fasakh (فَسَخ)
Maksud: Pembubaran perkahwinan melalui kuasa hakim dengan sebab-sebab tertentu.
Hukum: Harus isteri memohon fasakh.
Contoh sebab fasakh: Isteri memohon fasakh kerana suami sering memukul hingga menyebabkan kecederaan fizikal.
Khuluk / Tebus Talaq (خُلع)
Maksud: Pembubaran perkahwinan atas kehendak isteri dengan persetujuan membayar ganti rugi kepada suami.
Hukum: Harus.
Contoh: Mahkamah meluluskan permohonan khuluk atas permintaan isteri dengan memulangkan bayaran mahar kepada suami.
Bentuk bayaran ganti rugi: Wang tunai, hartanah, emas, perak, saham, manfaat, atau apa-apa yang dipersetujui oleh kedua-dua pihak.
Li'an (لِعَان)
Maksud: Lafaz sumpah suami apabila menuduh isterinya berzina tanpa ada empat orang saksi atau menafikan nasab.
Hukum: Wajib untuk mengelakkan suami daripada hukuman qazaf.
Cara suami melakukan li'an:
- Suami melafazkan di hadapan hakim: "Aku bersaksi bahawa tuduhan ke atas isteriku adalah benar. Tuduhan zina yang aku lemparkan kepada isteriku yang bernama ...... dan anak ini (jika isteri mempunyai anak zina, ataupun sedang mengandung) ialah anak zina dan bukan daripada zuriatku."
- Lafaz ini diulang sebanyak 4 kali. Sekiranya isteri ada bersama-sama, suami hendaklah menunjuk dengan tangannya ke arah isteri.
- Pada kali yang kelima, hakim memberi peringatan tentang bahaya berdusta. Suami berkata: "Sesungguhnya laknat Allah SWT akan menimpaku sekiranya aku terdiri daripada orang-orang yang berdusta."
Cara isteri melakukan li'an:
- Isteri melafazkan di hadapan hakim: "Aku bersaksi dengan nama Allah SWT bahawa ...... (nama suami) ...... orang yang berdusta tentang tuduhan zinanya terhadapku."
- Lafaz ini diulang sebanyak 4 kali.
- Pada kali yang kelima, isteri hendaklah berkata: "Kemurkaan Allah SWT akan menimpaku, jika tuduhan suamiku benar."
Kesan li'an:
- Suami isteri tidak boleh rujuk selama-lamanya.
- Anak tidak boleh dinasabkan kepada suami dan tidak berhak mendapat nafkah serta mewarisi pusaka daripada ayahnya.
Isu-isu Berkaitan dengan Perkahwinan
Iddah (عِدَّة)
Maksud: Tempoh masa yang perlu dilalui oleh seorang isteri selepas pembubaran perkahwinan atau selepas kematian suami.
Hukum: Wajib.
Larangan semasa iddah:
- Menerima pinangan lelaki lain secara terang atau kiasan.
- Keluar daripada rumah yang disediakan oleh suami kecuali untuk keperluan yang dibenarkan oleh syarak.
- Berhias diri kecuali wanita yang dalam iddah raj'i.
Rujuk (رُجُوع)
Maksud: Hak suami untuk menyambung kembali ikatan perkahwinan dengan isteri yang diceraikannya dalam tempoh iddah.
Hukum: Harus.
Contoh lafaz: Suami berkata kepada isterinya: "Aku rujuk engkau untuk kembali kepangkuanku".
Syarat rujuk:
- Dengan kerelaan sendiri.
- Bukan perceraian kerana fasakh atau khuluk.
- Bukan diceraikan dengan talaq tiga.
- Isteri yang diceraikan masih dalam tempoh iddah.
- Ada lafaz yang menunjukkan rujuk.
Nusyuz (نُشُوز)
Maksud: Keengganan isteri mentaati perintah atau permintaan suami yang sah.
Hukum: Haram.
Contoh: Isteri enggan mematuhi perintah suaminya supaya menunaikan solat dan berpuasa.
Poligami (فُولِيغَامِي)
Maksud: Amalan beristeri lebih daripada seorang pada satu masa.
Hukum: Harus.
Kelayakan berpoligami:
- Tidak melebihi empat orang isteri.
- Boleh berlaku adil terhadap isteri-isterinya dari aspek lahiriah seperti pakaian dan tempat tinggal.
- Mampu memberi nafkah zahir dan batin.
Hadhanah (حَضَانَة)
Maksud: Penjagaan kanak-kanak yang masih kecil dan belum berupaya untuk menguruskan dirinya sendiri.
Hukum: Wajib.
Hak penjagaan: Ibu ialah orang yang paling berhak untuk menjaga anak selepas perkahwinan dibubarkan, namun terdapat sebab tertentu yang boleh menyebabkan haknya terbatal.
Anak Angkat (اَنَق اَغكَت)
Maksud: Anak orang lain yang dipelihara seperti anggota keluarga sendiri tetapi tidak mempunyai hak seperti anak kandung yang ditetapkan oleh syarak.
Hukum: Harus.
Tempoh Iddah
| Situasi Isteri | Bercerai Hidup | Bercerai Mati |
|---|---|---|
| Belum putus haid | 3 kali suci | 4 bulan 10 hari |
| Telah putus haid | 3 bulan hijrah | 4 bulan 10 hari |
| Belum pernah disetubuhi | Tiada iddah | 4 bulan 10 hari |
| Sedang hamil | Sehingga melahirkan anak | Sehingga melahirkan anak |
Perbandingan Hak Anak Kandung dan Anak Angkat
| Hak Syarak | Anak Kandung | Anak Angkat |
|---|---|---|
| Nafkah dan kebajikan | Ya (✓) | Ya (✓) |
| Harta hibah | Ya (✓) | Ya (✓) |
| Harta wasiat | Ya (✓) | Ya (✓) |
| Pewarisan harta pusaka (faraid) | Ya (✓) | Tidak (✗) |
| Wali dalam perkahwinan | Ya (✓) | Tidak (✗) |
| Nasab | Ya (✓) | Tidak (✗) |
Implikasi Perkahwinan yang Tidak Mengikut Syariat dan Undang-undang Islam
Pengurusan pernikahan di Malaysia tertakluk kepada akta, enakmen dan ordinan undang-undang keluarga Islam negeri-negeri. Antara implikasi buruk jika berkahwin tanpa mengikut saluran syariat dan perundangan:
- Pasangan boleh didenda jika disabitkan dengan kesalahan berkahwin tanpa mengikut saluran yang betul bagi negeri masing-masing.
- Pasangan terpaksa dipisahkan jika didapati perkahwinan tidak sah mengikut hukum syarak.
- Isteri tidak mempunyai dokumen yang sah untuk membuat sebarang tuntutan seperti hadhanah dan harta pusaka jika berlaku kematian suami.
- Kesukaran mendaftarkan kelahiran anak untuk mendapatkan sijil kelahiran.
Cuba Jawab Dulu
Cuba jawab dalam kepala dahulu, kemudian tekan butang untuk menyemak. Bahagian ini tidak dikira markah.
Apakah perbezaan utama antara talaq raj'i dengan talaq ba'in dari aspek rujuk?
Berapakah tempoh iddah bagi seorang isteri yang kematian suami sekiranya beliau tidak hamil?
Nyatakan dua hak syarak yang TIDAK diperoleh oleh seseorang anak angkat berbanding anak kandung.
Kesalahan Biasa
Menyangka bahawa isteri yang belum pernah disetubuhi tiada iddah dalam semua keadaan. Pembetulan: Isteri yang belum pernah disetubuhi hanya tiada iddah jika bercerai hidup. Jika bercerai mati, tempoh iddahnya tetap 4 bulan 10 hari.
Menyatakan bahawa anak angkat berhak mewarisi harta pusaka (faraid) ibu bapa angkat. Pembetulan: Anak angkat tidak berhak menerima harta pusaka melalui sistem faraid. Mereka hanya boleh menerima harta melalui hibah atau wasiat.
Tertukar antara fasakh dengan khuluk. Pembetulan: Fasakh ialah pembubaran melalui kuasa hakim atas sebab-sebab kemudaratan tertentu tanpa bayaran ganti rugi, manakala khuluk ialah pembubaran atas kehendak isteri dengan membayar ganti rugi kepada suami.
Menganggap suami boleh merujuk isteri selepas berlakunya li'an. Pembetulan: Kesan li'an menyebabkan suami isteri terpisah dan tidak boleh rujuk selama-lamanya.
Salah Faham Konsep
Perceraian talaq sentiasa dilarang atau berdosa.
Hukum asal talaq adalah harus kerana syarak memberi keizinan membubarkan ikatan apabila wujud sebab munasabah. Hukumnya boleh menjadi wajib (jika perbalahan gagal didamaikan oleh mahkamah) atau sunat (jika isteri berakhlak buruk).
Menasabkan anak angkat dengan nama bapa angkat dibenarkan sebagai tanda kasih sayang.
Menurut syarak, anak angkat haram dinasabkan kepada bapa angkat kerana nasab anak mesti kekal kepada bapa kandungnya yang sebenar demi memelihara keturunan dan hukum mahram.
Poligami boleh diamalkan oleh mana-mana lelaki tanpa syarat khusus.
Poligami hanya diharuskan bagi lelaki yang memenuhi kelayakan: tidak melebihi 4 isteri, mampu berlaku adil secara zahir (pakaian, nafkah, tempat tinggal), dan mampu nafkah zahir serta batin.
Ringkasan
- Pembubaran perkahwinan: Talaq (lafaz cerai jelas/kiasan oleh suami), fasakh (pembubaran melalui kuasa hakim), khuluk (tebus talaq dengan ganti rugi daripada isteri), dan li'an (sumpah tuduhan zina/penafian nasab yang memisahkan suami isteri selama-lamanya).
- Isu perkahwinan: Iddah (tempoh menunggu wanita selepas perceraian atau kematian suami; hukumnya wajib), rujuk (hak suami menyambung kembali ikatan perkahwinan dalam tempoh iddah talaq raj'i), nusyuz (keengganan isteri mentaati suami; hukumnya haram), poligami (beristeri lebih daripada seorang hingga empat orang dengan syarat adil dan berkemampuan), hadhanah (penjagaan kanak-kanak kecil; hak keutamaan kepada ibu), dan anak angkat (dipelihara sebagai keluarga tetapi tiada hak nasab, wali dan faraid).
- Kepatuhan syariat dan undang-undang: Berkahwin mengikut undang-undang keluarga Islam negeri menjamin kesahihan nikah, hak tuntutan isteri (nafkah, hadhanah, pusaka) dan pendaftaran sijil lahir anak.
Aktiviti Ringkas
Lengkapkan ketiga-tiga bahagian, kemudian tekan Semak Jawapan. Markah penuh ialah 8.
A. Kuiz Objektif
B. Isi Tempat Kosong
Pembubaran perkahwinan atas kehendak isteri dengan persetujuan membayar ganti rugi kepada suami dinamakan __________.
Hukum li'an adalah __________ bagi suami untuk mengelakkan dirinya daripada dikenakan hukuman qazaf.
C. Seret dan Lepas: Padankan Istilah dengan Maksudnya
Pada telefon, tekan satu istilah kemudian tekan kotak yang betul.
Kata Kunci
Tekan atau hover pada setiap istilah untuk melihat maksudnya.
