Pelajaran 12: Perkahwinan
Perkahwinan dalam Islam merupakan satu ikatan suci (mithaqan ghaliza) yang menghalalkan hubungan antara lelaki dengan perempuan demi membina sebuah institusi keluarga yang bahagia, sah dan diredai Allah SWT. Melalui perkahwinan, manusia dapat menyalurkan fitrah naluri secara bermaruah, menyambung zuriat keturunan yang bertakwa serta memperkukuh hubungan persaudaraan antara dua keluarga.
Objektif Pembelajaran
- Menyatakan maksud perkahwinan serta dalil galakan berkahwin daripada al-Quran dan hadis.
- Menjelaskan lima hukum berkahwin berserta sebabnya (harus, sunat, wajib, makruh dan haram).
- Menerangkan hikmah perkahwinan dalam Islam.
- Menyenaraikan golongan wanita yang haram dikahwini sama ada haram selama-lamanya atau haram sementara.
- Menjelaskan lima rukun nikah serta syarat-syarat sah bagi setiap rukun.
- Menghuraikan tanggungjawab suami, isteri serta tanggungjawab bersama suami isteri dalam kemahiran keibubapaan.
Carta Alir Rukun Nikah dan Kategori Halangan Perkahwinan
Memudahkan murid membezakan antara syarat rukun nikah serta mengkategorikan jenis-jenis wanita yang haram dikahwini.
Penerangan Ringkas
Maksud Perkahwinan
Akad yang menghalalkan persetubuhan antara lelaki dengan perempuan menurut hukum syarak.
Dalil al-Quran: Firman Allah SWT dalam Surah an-Nur, 24: ayat 32 bermaksud: "Dan kahwinkanlah orang bujang dalam kalangan kamu dan orang-orang yang soleh daripada hamba-hamba kamu lelaki dan perempuan..."
Dalil Hadis
Abdullah bin Mas'ud RA meriwayatkan bahawa Rasulullah SAW bersabda: "Wahai pemuda! Sesiapa yang berkemampuan dalam kalangan kamu menyediakan belanja kahwin, maka hendaklah berkahwin kerana berkahwin itu dapat menutup pandangan dan memelihara kemaluan. Sesiapa yang tidak mampu, maka hendaklah berpuasa."
Riwayat Abu Daud
Lima Hukum Berkahwin
| Hukum | Sebab |
|---|---|
| Harus | Tiada desakan atau halangan untuk berkahwin. |
| Sunat | Mempunyai keinginan untuk berkahwin dan mampu menyediakan nafkah zahir dan batin. |
| Wajib | Bimbang akan terjerumus ke dalam kemaksiatan sekiranya tidak berkahwin dan mampu memberikan nafkah zahir dan batin. |
| Makruh | Mempunyai keinginan untuk berkahwin tetapi tidak mampu memberikan nafkah seperti menghidap mati pucuk atau berpenyakit. |
| Haram | Bertujuan untuk menzalimi atau memudaratkan pasangannya. |
Hikmah Perkahwinan
- Memenuhi tuntutan batin yang merupakan fitrah manusia.
- Memelihara diri daripada keruntuhan akhlak dan pelbagai gejala sosial.
- Memelihara keturunan yang baik untuk generasi akan datang.
- Mewujudkan ketenangan jiwa melalui hubungan cinta yang halal.
- Mengelakkan perbuatan seks secara bebas yang boleh membawa jangkitan penyakit.
- Menjalinkan hubungan persaudaraan antara kedua-dua belah keluarga.
Golongan Wanita yang Haram Dikahwini
Haram Selama-lamanya
- Keturunan: ibu, nenek, anak perempuan, cucu perempuan, adik-beradik perempuan, anak saudara perempuan, ibu saudara, nenek saudara.
- Penyusuan: ibu susuan, ibu bagi ibu susuan, ibu bagi suami ibu susuan, anak-anak ibu susuan, adik-beradik susuan, anak saudara susuan, adik-beradik ibu susuan, adik-beradik suami ibu susuan.
- Persemendaan: ibu tiri, ibu mentua, anak tiri apabila ibunya telah disetubuhi, menantu perempuan.
Haram Sementara
- Menghimpunkan dua wanita bersaudara dalam satu masa.
- Perempuan yang masih isteri orang.
- Perempuan musyrik sehingga dia masuk Islam.
- Isteri yang telah ditalak tiga sebelum dia berkahwin dengan lelaki lain, kemudian bercerai dan habis tempoh idah.
Rukun Nikah dan Syarat-Syaratnya
| Rukun | Syarat sah |
|---|---|
| Bakal suami | Islam, lelaki yang dikenal pasti, bukan mahram kepada bakal isteri, tidak dalam ihram haji atau umrah, tidak mempunyai empat orang isteri pada satu masa. |
| Bakal isteri | Islam, perempuan yang dikenal pasti, bukan mahram kepada bakal suami, bukan dalam ihram haji atau umrah, bukan isteri orang atau dalam idah talak raj'i. |
| Wali | Islam, lelaki, baligh, berakal, adil, merdeka, tidak dalam ihram, tidak dipaksa, tiada penyakit yang mencacatkan fikiran, mampu memelihara dan menguruskan hartanya. |
| Dua orang saksi | Islam, lelaki, baligh, berakal, adil, pendengaran baik, penglihatan baik, merdeka. |
| Lafaz akad nikah | Menggunakan lafaz "kahwin" atau "nikah", jelas bukan kiasan, ijab dan kabul berturutan, berkuat kuasa serta-merta, kelayakan wali dan bakal suami berkekalan, tidak dibataskan dengan tempoh masa. |
Susunan Wali Nasab
- Bapa.
- Datuk sebelah bapa dan ke atas.
- Adik-beradik lelaki seibu sebapa.
- Adik-beradik lelaki sebapa.
- Anak saudara lelaki daripada adik-beradik lelaki seibu sebapa.
- Anak saudara lelaki daripada adik-beradik lelaki sebapa.
- Anak lelaki kepada anak saudara lelaki seibu sebapa.
- Anak lelaki kepada anak saudara lelaki sebapa.
- Bapa saudara sebelah bapa seibu sebapa.
- Bapa saudara sebelah bapa sebapa.
- Sepupu lelaki daripada bapa saudara sebelah bapa seibu sebapa.
- Sepupu lelaki daripada bapa saudara sebelah bapa sebapa.
- Wali hakim.
Wali Mujbir
Bapa dan datuk sebelah bapa. Mereka berhak mengahwinkan anak dara tanpa keizinannya terlebih dahulu dengan syarat menjaga kemaslahatan anak.
Wali Bukan Mujbir
Selain bapa dan datuk, iaitu nombor 3 hingga 13 dalam susunan wali nasab.
Sebab Perpindahan Wali Nasab kepada Wali Hakim
- Tidak mempunyai wali nasab.
- Wali nasab berada jauh melebihi dua marhalah.
- Wali hilang dan tidak dapat dikesan.
- Saudara baharu (mualaf) yang tiada wali nasab yang layak.
- Anak tidak sah taraf.
- Wali dalam ihram haji atau umrah.
- Wali enggan mewalikan pernikahan (wali 'adol).
- Wali sendiri yang hendak berkahwin dengan perempuan tersebut dan tiada wali lain yang setaraf.
Perkara yang Berkaitan dengan Perkahwinan
Pemilihan Calon
Penghayatan agama yang baik, akhlak yang mulia, keturunan yang baik, sekufu, rupa paras yang baik dan pasangan yang sihat.
Maksud kufu: Persamaan taraf lelaki dan perempuan daripada pelbagai aspek seperti agama dan kesolehan, pekerjaan, keturunan, dan keilmuan.
Merisik dan Meminang
Merisik: Proses sebelum meminang untuk mengenal pasti status bakal isteri.
Meminang: Lamaran seorang lelaki kepada seorang perempuan untuk dijadikan calon isteri menurut uruf setempat.
Hukum melihat perempuan yang hendak dipinang ialah sunat. Anggota yang harus dilihat ialah muka dan kedua-dua tapak tangan.
Mahar (Mas Kahwin)
Pemberian yang bernilai atau berfaedah wajib diberikan oleh suami kepada isterinya dengan sebab akad nikah.
Hukum mahar: Wajib. Hukum menyebut mahar semasa akad: Sunat.
Mahar tidak mempunyai kadar yang tertentu dan tidak semestinya dalam bentuk tunai. Sesuatu yang bernilai atau berfaedah sah dijadikan mahar seperti duit dan emas.
Walimatulurus
Kenduri yang diadakan sempena perkahwinan. Hukum mengadakan walimah ialah sunat muakkad.
Hukum memenuhi undangan walimah: Fardu ain jika menepati syarat-syarat adab jemputan.
Tujuan: mensyukuri nikmat Allah SWT, merapatkan silaturahim dan menghebahkan perkahwinan kepada masyarakat.
Kemahiran Keibubapaan
Tanggungjawab suami, isteri dan tanggungjawab bersama dari segi akidah, ibadah dan akhlak.
Tanggungjawab Suami
- Menyediakan segala keperluan asas untuk isteri dan anak-anak mengikut kemampuan.
- Memberikan kasih sayang, belas kasihan serta nafkah batin.
- Memberikan layanan yang baik kepada isteri.
- Memberikan ilmu pengetahuan dan didikan agama secukupnya.
- Menyelesaikan mahar yang belum dijelaskan.
Tanggungjawab Isteri
- Mentaati perintah suami selagi tidak bertentangan dengan hukum syarak.
- Menjaga kehormatan diri dengan berpakaian menutup aurat, memelihara pandangan dan menjaga batas pergaulan.
- Menjaga kemuliaan, maruah dan harta suami.
- Melakukan perkara yang menyenangkan hati suami.
- Mendapat keizinan suami sebelum keluar rumah.
Tanggungjawab Bersama Suami Isteri
| Aspek | Tanggungjawab |
|---|---|
| Akidah | Menerapkan didikan akidah Islam yang betul kepada anak-anak sejak kecil, membentuk akidah keluarga berdasarkan Ahli Sunnah Waljamaah, memupuk asas ketakwaan, memelihara akidah daripada fahaman sesat. |
| Ibadah | Mendidik keluarga dengan pengetahuan ibadah yang betul, memastikan anggota keluarga menunaikan tanggungjawab ibadah, mempraktikkan cara hidup bersyariat seperti solat berjemaah dan membaca al-Quran, memelihara anggota keluarga daripada amalan menyeleweng. |
| Akhlak | Menunjukkan akhlak yang mulia sebagai contoh, menyemai sikap berkasih sayang, bekerjasama melakukan urusan rumah tangga, menegur anggota keluarga yang melakukan kemungkaran. |
Doa Amalan Akidah
رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَٰجِنَا وَذُرِّيَّـٰتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍۢ وَٱجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا
Maksud: "Wahai Tuhan kami, berilah kami daripada isteri-isteri dan zuriat keturunan kami perkara-perkara yang menyukakan hati melihatnya, dan jadikanlah kami imam ikutan bagi orang-orang yang bertakwa." Surah al-Furqan, 25: ayat 74
Doa Amalan Ibadah
رَبِّ ٱجْعَلْنِى مُقِيمَ ٱلصَّلَوٰةِ وَمِن ذُرِّيَّتِى ۚ رَبَّنَا وَتَقَبَّلْ دُعَآءِ
Maksud: "Wahai Tuhanku, jadikanlah daku orang yang mendirikan solat dan zuriat keturunanku juga. Wahai Tuhan kami, perkenankanlah doaku." Surah Ibrahim, 14: ayat 40
Doa Amalan Akhlak / Zuriat
رَبِّ هَبْ لِى مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةًۭ طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ ٱلدُّعَآءِ
Maksud: "Wahai Tuhanku! Kurniakanlah kepadaku daripada sisi-Mu zuriat keturunan yang baik; sesungguhnya Engkau sentiasa Mendengar doa." Surah Ali 'Imran, 3: ayat 38
Cuba Jawab Dulu
Cuba jawab dalam kepala dahulu, kemudian tekan butang untuk menyemak. Bahagian ini tidak dikira markah.
Apakah hukum berkahwin bagi seorang lelaki yang mempunyai keinginan berkahwin dan mampu menyediakan nafkah zahir dan batin, tetapi bimbang dirinya terjerumus ke dalam kemaksiatan zina jika tidak berkahwin?
Senaraikan dua orang yang tergolong dalam kategori "Wali Mujbir".
Encik Amran melafazkan akad nikah dengan berkata, "Aku kahwinkan engkau dengan anak perempuanku sekiranya engkau dinaikkan pangkat bulan hadapan." Adakah akad nikah tersebut sah? Jelaskan alasannya.
Kesalahan Biasa
Tertukar antara maksud mahar dan nafkah. Murid sering menganggap mahar itu nafkah bulanan, sedangkan mahar ialah hak milik mutlak isteri yang wajib diberikan oleh suami disebabkan akad nikah.
Keliru syarat sah saksi. Menyatakan wanita boleh menjadi saksi nikah. Syarat mutlak saksi nikah mestilah dua orang lelaki yang adil.
Mengabaikan tertib susunan wali. Menganggap abang kandung boleh terus menikahkan adik perempuan walaupun bapa masih hidup dan sihat. Hak mewalikan perkahwinan tertakluk kepada susunan tertib nasab.
Salah membezakan mahram muabbad dan muaqqat. Menyangka adik-beradik isteri haram dikahwini selama-lamanya. Hakikatnya adik ipar perempuan hanya haram dihimpunkan; sekiranya isteri meninggal dunia atau bercerai, lelaki tersebut boleh mengahwini adik arwah/bekas isterinya.
Salah Faham Konsep
Mahar mesti dibayar dalam bentuk wang tunai ringgit yang banyak.
Mahar tidak disyaratkan dalam bentuk tunai atau jumlah tertentu; apa-apa perkara atau barangan yang bernilai dan berfaedah seperti emas, senaskhah al-Quran atau hafazan ayat al-Quran sah dijadikan mahar.
Lelaki yang hendak meminang boleh melihat seluruh tubuh bakal isterinya.
Syarak hanya membenarkan lelaki melihat bahagian muka dan kedua-dua tapak tangan bakal isteri sahaja ketika proses meminang.
Menghadiri walimatulurus hanyalah sunat biasa.
Hukum memenuhi jemputan walimatulurus adalah fardu ain bagi individu yang dijemput, selagi majlis tersebut tidak mempunyai kemungkaran dan menepati adab-adab syarak.
Ringkasan
- Perkahwinan ialah ikatan akad syarak antara lelaki dengan perempuan yang menghalalkan pergaulan kelamin dan membina zuriat.
- Hukumnya terbahagi lima mengikut kesediaan nafkah dan risiko maksiat: harus, sunat, wajib, makruh dan haram.
- Rukun nikah mengandungi lima elemen penting: bakal suami, bakal isteri, wali nasab/hakim, dua orang saksi lelaki yang adil, serta sighah (ijab dan kabul) yang berturutan tanpa taklik.
- Syarak menetapkan sempadan mahram kekal (nasab, susuan, semendaan) dan mahram sementara.
- Selepas pernikahan dimeterai dengan mahar dan diserikan dengan walimatulurus, suami dan isteri menggalas tanggungjawab memimpin rumah tangga secara holistik dari sudut akidah, ibadah dan akhlak.
Aktiviti Ringkas
Lengkapkan ketiga-tiga bahagian, kemudian tekan Semak Jawapan. Markah penuh ialah 8.
A. Kuiz Objektif
B. Isi Tempat Kosong
Kenduri yang diadakan sempena meraikan ikatan perkahwinan dikenali sebagai __________.
Dua orang wali yang mempunyai kuasa mujbir untuk mengahwinkan anak perempuan tanpa izin terlebih dahulu ialah bapa dan __________.
C. Seret dan Lepas: Padankan Situasi dengan Hukum Berkahwin
Pada telefon, tekan satu situasi kemudian tekan kotak yang betul.
Kata Kunci
Tekan atau hover pada setiap istilah untuk melihat maksudnya.
